Een slippertje in kalifaat Cordoba

Cordoba

Van 711 tot 1492 stond op het grondgebied van het huidige Spanje en Portugal een islamitische staat. “Dat klinkt heel eng”, zei ik tegen Ech Nie, “maar dat viel eigenlijk best mee. Sterker nog, zo rond het jaar 1000 werd het gebied gezien als de welvarendste en meest beschaafde regio van Europa.” We liepen door de straten van het Spaanse Cordoba en waren onderweg naar de wereldberoemde moskee-kathedraal van de stad. Voor Ech Nie was het allemaal nieuw. Ze vond het al moeilijk te geloven dat islamieten vroeger de baas waren op het Iberische schiereiland maar dacht helemaal in de maling genomen te worden toen ik haar zei dat het toenmalige kalifaat een land was waar moslims, joden en christenen vredig en in harmonie met elkaar samen leefden.

“Jaja”, zei Ech Nie. Maar met de beelden van boerka’s dragende vrouwen in het achterhoofd vertrouwde ze het toch niet helemaal; “En in dat land van melk en honing had iedereen zeker ook dezelfde rechten?”

Iedereen gelijk, bijna

“Ehm, ja, nou ja, vrouwen niet natuurlijk maar dat was toen overal. En joden en katholieken ook niet trouwens. Eigenlijk was het zo dat als je geen moslim was je over het algemeen niet erg hoog op de maatschappelijke ladder kon klimmen. Maar goed, daar kon je wel wat aan doen. Besloot je als man jezelf te bekeren tot de islam dan kreeg je wél de kans om trap te lopen.” Verdomme, dacht ik ondertussen, probeer ik haar net wijs te maken dat een kalifaat helemaal niet zo erg hoeft te zijn komt zij weer precies met een vraag waardoor het lijkt alsof het tegendeel waar is.

Cordoba
Cordoba gezien vanaf de Romeinse brug

“Lekker eerlijk weer”, zei Ech Nie meesmuilend. “Ja maar het was in die tijd al heel wat dat joden en christenen hun eigen geloof mochten behouden. Zo barmhartig waren de meeste overwinnaars vroeger niet hoor. Normaal gesproken mocht je al blij zijn dat je nog leefde en niet als slaaf werd verkocht.” Ech Nie was niet echt overtuigd van de mohammedaanse goedertierenheid. Met de beelden van radeloze Yezidi’s in het achterhoofd vatte ze samen; “Dus minderheden waren kansloos in het dagelijkse leven maar mochten voor de rest wel geloven wat ze wilden?”

Het ware geloof

“Ehm, ja, nou ja, bijna. Mohammed had met zijn openbaringen voortgeborduurd op de Thora en de Bijbel en kon de mensen van het boek dus moeilijk helemaal uitsluiten. Dat zou zijn geloofwaardigheid immers aantasten. Joden en christenen werden daarom getolereerd maar waren uiteraard wel ondergeschikt aan het enige ware geloof, de islam. Bovendien moest je als jood of christen extra belasting betalen terwijl een islamiet daarvan was vrijgesteld. “Als ik het niet dacht”, zei Ech Nie laatdunkend.

Cordoba
Arabesk huisje

“Buiten deze drie abramistische religies”, ging ik verder, “was elk andere godsdienst verboden en reden voor de doodstraf. Hetzelfde gold trouwens ook voor kritiek op de profeet (vrede zij met hem) of voor afvalligen.” Ech Nie had niet anders verwacht. Met de beelden van het verwoeste Palmyra in het achterhoofd schamperde ze; “En die fijnbesnaarde baardmannen van jou vonden oude Romeinse tempels vroeger ook geen afgoderij zeker? Of sloopten ze die toen ook al?”

Andere boeg

“Ehm, ja, nou ja, de Mezquita (Spaans voor moskee) bestaat inderdaad voor een groot deel uit Romeinse zuilen die de moslims uit de oude ruïnes van de stad hadden gesleept. Dat wel. Maar ze maakten er toen ook weer wat moois van. Het was niet zo dat ze alles alleen maar kort en klein sloegen.” Krijg de pest, dacht ik, die stomme vragen van haar zetten de hele islam in een slecht daglicht. En ik wilde nou net aantonen dat het ook wel eens goed kon gaan. Ik besloot het daarom over een andere boeg te gooien. “Het gebouw dat ze toen neerzetten wordt nog steeds gezien als een van de belangrijkste islamitische monumenten van het hele Westen.” En om het haar even in te wrijven voegde ik er fijntjes aan toe; “Het is een van de weinige pareltjes in Spanje die ons nog rest van de toenmalige, uiterst geciviliseerde, Arabische cultuur. De rest is door de christenen gesloopt.” Zo, dacht ik, die zat.

Cordaba
Islamitische bouwkunst in de Mezquita

Godsgruwelijk

“Ja, de christenen hebben het toch altijd gedaan?” merkte Ech Nie geïrriteerd op. “Maar blijkbaar waren ze toch niet zo barbaars dat ze die Mezquita van jou ook met de grond gelijk maakten.” Daar had ze een punt. Alweer. “Ja maar”, wierp ik tegen, “ze bouwden wel een complete kathedraal in het midden van de moskee en volgens zeggen ging toen veel van de pracht van het gebouw verloren.” Dat laatste argument bleek echter al snel onzin. Geen idee natuurlijk hoe het gebouw er zonder kerk had uitgezien maar met kathedraal bleek die nog steeds godsgruwelijk mooi. “Wat liep jij nou te blèren net”,  zei Ech Nie, “het is toch duidelijk dat het er met kathedraal alleen maar beter op geworden is. Waar vind je nou verder zoiets schitterend unieks?” Ze had gelijk. “Het beste van twee werelden verenigd in een gebouw. ”

Cordoba
Katholieke bouwkunst in de Mezquita

Oneindig goed

Op haar beurt moest Ech Nie toegeven dat “die zuilen ook best leuk gedaan waren.” Ik knikte. “Behalve dat ze het dak moesten dragen was het de bedoeling dat ze de bezoeker het gevoel gaven in een sereen bos van oneindigheid te lopen. De Mezquita vormde het centrum van het kalifaat Cordoba en de zuilengang was dan ook ontworpen om de (oneindige) grootsheid van Allah te benadrukken. En de macht en welvaart van het Rijk natuurlijk. Origineel stonden er 1200 zuilen maar toen die goede christenen van jou de aanwezigheid van zo’n grote moskee niet langer konden verdragen moesten er 400 wijken voor de nieuwe kathedraal. De minaret werd toen trouwens ook omgebouwd tot een klokkentoren.”

“En God zag dat het goed was”, reageerde Ech Nie verheven.

Cordoba
islamitische gebedsnis

Patio’s

De Mezquita was in 1984 reeds tot werelderfgoed verklaard maar 10 jaar later verklaarde Unesco ook de omliggende wijken tot patrimonium van de mensheid. Nadat we onze rondgang door de moskee hadden beëindigd, en wat hadden uitgerust in zijn patio van de sinaasappels, (de vroegere rituele wasplaats van de gelovigen voor ze hun moskee binnen mochten) vervolgden we onze weg door de rest van de stad. Ech Nie viel al gauw de vele bloemen en fonteintjes op die de binnenplaatsen van de huizen sierden.

“Mooi hè”,  zei ik, “ook die patio’s waren een islamitische uitvinding. Ze werden door de bewoners gebruikt om de hitte van de stad te ontvluchten. En omdat de mensen er veel tijd doorbrachten maakten ze er een sport van om hun hofjes steeds verder te verfraaien.” Dat was inderdaad iets positiefs vond Ech Nie maar ze had de beelden van allesverbiedende imams nog in het achterhoofd en hoonde; “Nou, nou, wat een verdorvenheid. Vond Allah dat toen wel goed?”

Cordoba
Bloemen in patio

Cultureel Cordoba

“Ja hoor, zei ik, toen nog wel. In de middeleeuwen was de islam namelijk nog niet zo ver ontwikkeld als nu. Men had nog niet zoveel verboden bedacht en interpreteerde de Koranteksten beduidend minder streng als tegenwoordig. Cordoba gold, als hoofdstad van het kalifaat en grootste stad van Europa, zelfs als een toonbeeld van tolerantie en respect. Cultureel lag het overigens ook al honderden jaren voor op de rest. Zo had bijvoorbeeld de plaatselijke bibliotheek alleen al meer boeken dan de hele christelijke wereld bij elkaar, stond de stad vol universiteiten en badhuizen niet vergeten, waren de straten geplaveid en verlicht en beschikten ze over een superieur irrigatiesysteem voor hun landbouw. Allemaal zaken waar de gemiddelde Europeaan slechts van kon dromen.” Ech Nie was er heel even stil van.

Cordoba
Pootje baaien

“Je zou het misschien niet verwachten maar in deze islamitische heilstaat was Cordoba toonaangevend op het gebied van cultuur en wetenschap. Kunst, muziek en poëzie floreerden, geleerden bekwaamden zich in wis-, genees- en sterrenkunde, schriftgeleerden van Bijbel, Thora en Koran voerden gewichtige discussies met elkaar over welk geloof nou écht de ware was en Aristoteles en Plato stonden op een voetstuk. Het is onder andere aan deze kenniscultuur te danken dat er nog zoveel geschriften uit de oudheid bewaard zijn gebleven.”

“Moslimextremisten als bewaarders van de westerse cultuur, het moet niet gekker worden”, zei Ech Nie.

Cordoba
Mezquita gezien vanaf het Alcazar

De Spaanse Inquisitie

“Inderdaad, zo zie je maar, het is niet altijd puur ellende geweest.” We waren inmiddels bijna aan het einde van onze toer door de stad en stonden voor de poorten van het Alcazar, het vroegere hoofdkwartier van de Spaanse Inquisitie. “Wie z’n hoofdkwartier?” vroeg Ech Nie onwetend. “Tsja, zei ik, ik dacht al dat je daar nog nooit van gehoord had. De inquisitie was een soort van religieuze rechtbank waar beklaagden werden gecontroleerd op hun manier van leven. Lees; of ze wel godsdienstig genoeg waren. Om dat laatste objectief vast te stellen had men allerlei verfijnde martelmethodes ontwikkeld waarmee ze de verdachten de meest waanzinnige bekentenissen wisten te ontfutselen. Nadat de ketter al zijn zonden had opgebiecht was het vaak linea recta naar de brandstapel.” Ech Nie begreep het niet. “Iedereen mocht toch zijn eigen geloof belijden?”

Cordoba
De Mezquita met minaret alias klokkentoren

Heilige oorlog

“Ja, toen de moslims nog regeerden wel ja. Maar helaas komt aan al het goede een eind. De islamieten hadden onderling bonje gekregen en als gevolg daarvan was het kalifaat in allemaal kleine koninkrijkjes uiteen gevallen. Een goed moment om die vermaledijde ongelovigen van het Iberische schiereiland te verdrijven, dacht de paus. Hij had zich al een tijd zitten ergeren aan die stomme Muzelmannen die maar niet naar hem wilden luisteren en zag zijn kans schoon nu ze door hun onderlinge geruzie danig waren verzwakt. Hij riep op tot een Heilige oorlog tegen het islamitische kwaad en garandeerde voor elke ridder die tijdens de strijd om het leven kwam een mooi plekje in de hemel. Ech Nie zag de bui al hangen. “En toen de christenen eenmaal hadden gewonnen was het klaar met de godsdienstvrijheid?”

Cordoba
joods huisje in joodse wijk Juderia

Bekeren of vertrekken

“Inderdaad”, zei ik spijtig, “sorry dat ik je wereldbeeld geweld aan moet doen maar nadat de islamieten mores was geleerd werden ze een paar jaar later, samen met de joden, allemaal het land uitgezet. De christenen hadden eerst nog wel plechtig beloofd dat iedereen zijn geloof mocht behouden maar kwamen daar al snel op terug. Bij nader inzien vonden ze de multiculturele samenleving toch niet zo’n goed idee voor de eenheid in het land. Joden en moslims werden daarom vervolgd en kregen de keuze; bekeren of vertrekken. Om verlies van huis en haard te voorkomen kozen velen voor bekering maar dat had, helaas voor hun, niet altijd het gewenste effect. De bekeerden werden gezien als een soort van vijfde colonne die niet was te vertrouwen en eindigden dus vaak in de martelkamers van de Spaanse Inquisitie.” Ech Nie was er beduusd van. “Nou breekt m’n klomp”, zei ze. Maar dat bleek letterlijk.

Een netelige queestie

“Wat nou weer?” vroeg ik boos toen bleek dat ze niet verder kon lopen. Ik vermoedde opzet in het spel omdat het eind van het verhaal haar niet was bevallen. “Sorry schat, maar ik doe het ook niet expres. Die stomme slipper is kapot.” Caramba, dacht ik, want een slippertje maken in het kalifaat was een netelige queestie. Geluk bij een ongeluk was dat we net op het plein van Plaza de Corredera waren aangekomen. Konden we mooi op het terras bespreken hoe we deze uitglijder nou weer moesten oplossen. We legden de queestie voor aan de serveerster en die wist gelukkig raad. Ze wees ons op een klein winkeltje om de hoek waar we vast en zeker zouden slagen. Maar ja, zij kende Ech Nie nog niet.

Cordoba
Slippertje

Slippertje

Eenmaal in de schoenenzaak werd ik, in pure inquisitiestijl, direct veroordeeld tot een plaats op de pijnbank. Of ik daar maar even rustig wilde wachten tot mevrouw haar keuze had bepaald. “Tuurlijk schat”, zei ik nog, “doe maar kalm aan.” Het was een begin van een martelgang zonder weerga. “Nee-deze-niet, deze-past-ook-niet, dit-is-niet-m’n-kleur, deze-zit-niet-lekker en deze-vloekt-met-m’n-handtas.” Wat een verschrikking. Uren duurde het voordat Ech Nie eindelijk haar nieuwe muiltjes had gevonden.

Om niet het risico te lopen dat ons weer zoiets zou overkomen besloten we de rest van de dag maar zittend op een terrasstoel door te brengen. “Misschien toch maar goed dat het kalifaat van Cordoba inmiddels is afgeschaft”, zei ik tegen Ech Nie. “Die jongens hadden het niet zo op slippertjes. Dat kostte je gelijk de kop.” Daar kon Ech Nie het alleen maar mee eens zijn. “Bovendien, wie wil er nou melk en honing op het terras?”, viel ze me bij. “Precies”, zei ik, “eigenlijk zijn al die verschillende religies maar voor een ding goed geweest.”

“Unesco’s werelderfgoedlijst?”

“Ech Wel!”

2 Reacties

  1. Goed verhaal echies. Mooie kleuren en dat icm het scoren vermogen van echter nie zie ik in haar de ideale spits voor Sparta.
    Nogmaals complimenten en de slippertjes geldt dat ook voor mannen?

    1. Dank je Aad! Jammer voor Sparta maar Ech Nie heeft al een levenslang contract met het rood-wit van Zuid. Een slippertje met West zit er dus Ech Nie in!

Geef een reactie

%d bloggers liken dit: