Zoo brengt Verlichting bij keizerinnen Schönbrunn

Schönbrunn

“Jezus, schat. Sisi. Die ken je toch wel?” Lopend door de tuinen van Schönbrunn verbaas ik me weer eens over de onwetendheid van Ech Nie. “Dat eigenzinnige, opgewekte meisje, dat zo nodig trouwen moest met de Habsburgse keizer… ?”

“Nee, zegt me niks. Waar zou ik die van moeten kennen dan?”

“Nou bijvoorbeeld van al die romantische kutfilms die ze vroeger over haar uitzonden. Elke kerst was het weer hetzelfde gezeik.”

“Geen idee.”

“Niet? Nou dan heb je echt wat gemist…”

Voorgevel van het zomerpaleis Schönbrunn
Zomerpaleis

Sisi

Bij leven was Sisi al immens populair maar na het verschijnen van een filmtrilogie in de jaren 50 werd ze helemaal onsterfelijk. Ze groeide uit tot het summum van romantiek, de spontane jongedame die met haar onbevangen optreden iedereen om haar vinger wond en die door het volk op handen werd gedragen. Dat het tegelijkertijd allemaal van een tenenkrommende zoetsappigheid was maakte voor het zwakke geslacht natuurlijk niet uit, menig vrouwenhart ging harder kloppen bij het zien van de weelde waarin ze leefde, de jurken die ze droeg, de paarden die ze bereed en de wespentaille die ze had. Het was voor de meeste dames gewoon zwijmelen met een grote “Z” en een droom om zo te worden. “Getverredemme!”

“Wat nou? Dat mag toch gewoon?”

“Nou liever niet.”

Tijdens ons bezoek aan Schönbrunn wordt al gauw duidelijk dat de Sisi-mythe nog altijd springlevend is. Bij het zien van haar kleedkamer vliegen de “oh’s” en “ah’s” door de lucht en hinderen opdringerige fans mij bij het beoordelen van de universele waarde van het paleis. “GVD zeg, wat een dramaqueens hier allemaal”, brom ik geïrriteerd. “Niet te geloven. En dan te bedenken dat Sisi juist diep ongelukkig was hierzo. Ze kon maar niet wennen aan al die protocollen rond het Weense hofleven en zat ongeveer de helft van de tijd te janken van ellende.”

“Maak je niet druk Ech Wel, take it easy.”

“Sisi”

Twee meisjes bij een fontein in de tuin van paleis Schönbrunn
Even zwaaien naar Schönbrunn

Droomwereld

“Maar troostte haar prins keizer op het witte paard haar dan niet als ze verdrietig was?”

“Nee tuurlijk niet, die had wel belangrijkere dingen te doen. Een Rijk regeren bijvoorbeeld. Maar eigenlijk was het nooit goed bij Sisi, het koninklijke keurslijf knelde haar aan alle kanten, met schoonmoeder had ze altijd ruzie, haar kinderen vond ze een last en haar man een saaie lul. Toen bleek dat de keizer zijn scepter ook nog regelmatig ergens anders in hing was ze er helemaal wel klaar mee. Ze onttrok zich zoveel mogelijk van haar echtgenoot en ging het liefst op vakantie naar Corfu of Madeira. Alles om maar niet aan haar verplichtingen te hoeven voldoen.”

“Nou wat is daar mis mee dan? Iedereen gaat toch graag op vakantie?”

“Ja tuurlijk, is ook zo. Maar het probleem is een beetje dat die Sisi-fanatici altijd zo doof zijn voor de andere kant van het verhaal. Die vergapen zich liever aan een droomwereld die nooit heeft bestaan dan dat ze zich vergewissen van de harde werkelijkheid. Maar ach, misschien heb je wel gelijk ook. Wat loop ik me hier nou op te winden. Beter hebben we het over Maria Theresia, een vrouw die er  tenminste echt toe deed!”

Het keizerlijke wapen van de Habsburgers bovenop het dak van paleis Schönbrunn
Het wapen van de Habsburgers bovenop het paleis

Maria

Maria Theresia was de eerste (én enige) keizerin die heerste over het machtige Habsburgse Rijk. Ze had de baan gekregen van haar vader nadat hij reeds enkele decennia daarvoor had geregeld dat, indien er geen mannelijke erfgenaam zou zijn, zij de troon bestijgen mocht. In 1740 was het zover. Helaas voor haar wist na de dood van pa echter niemand zich nog iets van het eerdere besluit te herinneren. Diverse prinsen konden haar macht niet verkroppen en begonnen een oorlog om de kroon. Ze kwamen alleen van een koude kermis thuis. Al gauw bleek de eerste vrouw van Europa haar mannetje wel te staan en was ze bovendien, tussen de bedrijven door, ook nog eens in staat van het slot Schönbrunn een prachtig werelderfgoed te maken. Kijk, en dan ben je natuurlijk pas echt een grote.

Ruiter op zeepaard, beeldengroep in tuin Schönbrunn
Zicht op Schönbrunn vanuit de tuin

Verlichting in Schönbrunn

Nog geweldiger was het feit dat Maria de tijdsgeest op miraculeuze wijze wist te vangen in haar magnifieke zomerverblijf. Moeder Theresia (ze kreeg 16 kinderen) leefde in de tijd van de Verlichting. Wetenschap en filosofie begonnen openlijk te twijfelen aan de dogma’s van de kerk en weigerden nog langer klakkeloos te geloven wat dominees vanaf de kansel stonden te verkondigen. Het was een periode van grote omwentelingen op het gebied van religie, politiek en maatschappij en in deze veranderende wereld kon uiteraard ook de architectuur van haar nieuwe Schönbrunn niet achterblijven.

Tot de 18e eeuw was barok de norm voor representatieve praalpaleizen. Felle kleuren en contrasten, luxe overdaad, dikdoenerij en religieuze onderwerpen; daar moest je hof toch minimaal aan voldoen wilde je opgenomen worden in de wereld van de grote monarchieën. Toen men echter steeds verlichter begon te denken over alle aspecten in het leven vond dat ook zijn weerslag op de architectuur. De nieuwe stijl, de rococo, was nog steeds heel erg krullerig en decoratief maar was tegelijkertijd ook meer ingetogen, eleganter en zonder de moraliserende ondertoon van een kerkelijk verhaal. Het was eigenlijk vooral kunst zonder pretenties, bedoeld om mooi te zijn.

“Aha”

Neptunusfontein en Gloriette in tuin Schönbrunn
Neptunusfontein en Gloriette

Leerzaam

“Ja. En dan hebben we het nog geeneens gehad over de tuinen rondom het paleis of de geweldige dierentuin die het herbergt. Gezamenlijk met het slot waren ze niet alleen bedoeld om de heerlijkheid van het Habsburgse Rijk te tonen maar dienden ze eveneens, geheel conform de periode waarin ze werden gerealiseerd, als een hommage aan de natuur. Volgens de Verlichte gedachten van die tijd kon de mens zich namelijk het beste ontwikkelen als die ver weg was van de stad en in verbondenheid stond met de natuur om hem heen. Vanaf 1778 werd het domein dan ook opengesteld voor het publiek en mocht je hier in je zondagse pak komen genieten van al het schone dat er was geschapen.”

Tijdens de Verlichting had het idee postgevat dat een landschap niet alleen fraai moest zijn maar tevens educatief. Om dat te illustreren maak ik Ech Nie, met mijn eigen Verlichte geest, Ech Nie attent op alle bijzondere aspecten die zich in de tuin bevinden. “Ten eerste is daar natuurlijk de geweldige Neptunusfontein die tegenover het paleis is geplaatst. Het is een beeldengroep die, samen met de Romeinse ruïne en de Egyptische obelisk, de Weense burger moest onderwijzen in de edele kunst van de antieke oudheid. Daarnaast, of beter gezegd daarachter, wees de zogenaamde Gloriette een ieder op de glorie van het Habsburgse Rijk. Omdat die niet zomaar uit de lucht was komen vallen eerde zij, hoog uitstekend  boven de rest van het landschap, al die vielen voor het vaderland. Het Kroonjuweel van het park is echter de uit 1752 stammende dierentuin.”

“Zoo hé!”

Kaiserpaviljoen in dierentuin Schönbrunn
Kaiserpaviljoen

Dierentuin

Ter lering ende vermaak diende de oude diergaarde. Vroeger ontvingen Maria en haar man hun gasten in het Kaiserpaviljoen en leidden ze met trots hun bezoek langs de diverse kooien, tegenwoordig dien je gewoon aan de kassa een kaartje te kopen en moet je voor de rest maar zien welke dieren je allemaal wilt bekijken. “Mooi zoo”, zeg ik, want wat kan ons die beesten nou verrotten? Wij zijn hier alleen maar voor het werelderfgoed…Toch?”

“Hoe bedoel je?”

“Nou ja, het paviljoen en de oude dierenhokken willen we wel zien natuurlijk, maar ik geloof niet dat de rest ons ook maar enigszins kan boeien. Of wel?”

“Jou misschien niet nee. Maar wij gaan hier ech nie weg voor ik alles heb gezien! Wat denk jij nou?”

Ik dacht van niet

Ijsbeer in dierentuin Schönbrunn
IJsbeer

Bliksembezoek

Een ellenlange tocht langs zo’n beetje elk beest wat er nog op aarde rondloopt volgt. Van de ijsberen in de net opgeleverde poolwereld tot de bonte verzameling insecten uit het tropisch regenwoud. Alles komt voorbij en ik word hoe langer hoe chagrijniger. “Niet ieder dier is even schattig hè, Ech Nie”, geef ik haar van mijn oplopende ergernis te kennen, “het kan heus wel wat minder.”

“Niet zeiken Ech Wel. Ik loop ook de godganse dag achter jouw werelderfgoed aan. Nou is het eens een keer mijn beurt.”

Reuzenpanda's in dierentuin Schönbrunn
Als een van de weinige dierentuinen in Europa is in Schönbrunn ook de reuzenpanda te bezichtigen

Gelukkig zijn de weergoden mij gunstig gezind. Net als ik denk dat de hele beestenboel mij echt noodlottig wordt verandert onze slome rondgang plotsklaps in een knallend bliksembezoek. Letterlijk. De hemelsluizen gaan open en een waar noodweer barst los. In het begin is het voor Ech Nie nog geen aanleiding om dan maar te stoppen met “beessies kijken”, (We vinden onderdak bij de jachtluipaarden en tot Ech Nie’s grote geluk blijken de roofdieren net een paar jonkies te hebben gekregen. Heel verschrikkelijk snoezig natuurlijk.) maar als de regen blijft aanhouden, en we tussen apenhuis en reuzenpanda ook nog eens zeiknat regenen, raakt zelfs Ech Nie wat van haar enthousiasme kwijt. “Zullen we de uitgang maar eens opzoeken schat”, probeer ik mijn geluk te verzilveren, “zoo is er toch ook geen reet aan?”

“Zoo niet nee.”

Palmenhuis in tuin Schönbrunn
Palmenhuis

Spurt

We besluiten nog even te wachten tot het droog is maar als dat allemaal te lang duurt snellen we naar ons hotel. Tijdens onze spurt komen we nog langs het palmenhuis maar als ik Ech Nie wil vertellen over de ongeveer 4500 verschillende planten die zich in de kas bevinden rent ze stug door. “Hohoho, wat gaan we doen?”

“Ja mop”, roept ze al hollende, “het regent pijpenstelen. Ik hoor het straks wel van je, als we ergens droog staan.”

“Wat gaan we nou krijgen? Als het om dieren gaat dan maakt het niet uit hoe hard het regent maar nou het werelderfgoed betreft ren je gewoon door? Dat lijkt me toch niet de bedoeling!”

“Ik heb het gewoon koud schat!”

“Pfff, wat ben je toch een Sissy Ech Nie!”

“Ech Wel!”


Ben jij ook zo’n bink als Ech Wel of meer zo’n sissy als Ech Nie? Laat het ons weten in de comments hieronder. We horen het graag! (Net als al je overige commentaar natuurlijk)

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

%d bloggers liken dit: