Op voet van oorlog rondom vestingwerk Vauban

Zicht op droge gracht en puntig vestingwerk van Blaye

Met militaire precisie had ik onze veldtocht door Frankrijk uitgestippeld maar staande voor de fortificaties van Blaye kondigden zich al weer de eerste tekenen van desertie aan. “Wat nou stormenderhand nemen? Ik dacht het effe niet! Wij gaan gewoon naar Bordeaux Ech Wel, precies zoals je in Le Havre hebt beloofd!”

“Dat kan wel zijn, Ech Nie. Maar om daar te komen zullen we toch eerst dit bolwerk van Vauban moeten beslechten.”

Vestingwerk VaubanVestingwerken

De uitvinding van het kanon maakte oorlog voeren tot een vak apart. Was het voorheen nog voldoende om krijgers met brute kracht op elkaar in te laten slaan, nadat het schiettuig zijn intrede had gedaan veranderde alles. Schilden boden niet langer bescherming en opstellingen in het gelid bleken een geliefde prooi voor ontploffende granaten. Toen men ontdekte dat ook stadsmuren niet bestand waren tegen de verwoestende kracht van het nieuwe wapen was het iedereen wel duidelijk; de verdedigende partij moest op zoek naar een alternatief.

Om de stad buiten het schootsveld van het vijandelijk geschut te houden ontwikkelde men naar verloop van tijd een afweer die bestond uit verschillende, achter elkaar liggende lagen en die in staat was de schoten van de tegenstander te absorberen. Stenen muren werden daarom versterkt met aarden wallen en ronde torens kregen puntige vormen. Het was uiteraard allemaal bedoeld om de stad tot een onneembare vesting te maken maar helaas voor de defensie wist sterspeler Vauban de verdediging toch telkens weer te passeren.

Hoekinge delen van vestingwerk in Blaye
Ronde torens maakten plaats voor puntige vormen

Vauban

Het talent van Vauban was onmiskenbaar, daaraan twijfelde niemand, maar toch was het vooral aan koning Lodewijk de XIV te danken dat zijn gave ook tot volle wasdom kon komen. De absolute monarch was namelijk zo vastbesloten zijn land tot aan de Rijn uit te breiden dat hij daar bijna zijn gehele regeerperiode (54 jaar) onafgebroken voor streed. In die tijd perfectioneerde Vauban zijn meesterschap en beleefde hij uiteindelijk tijdens een conflict met de Republiek der Zeven Verenigde Provinciën zijn definitieve doorbraak. “Met Holland?”

“Jazeker, het waren weer die Hollanders…”

Hoofdingang van de vesting van Vauban in Blaye
Hoofdingang van de vesting

Maastricht

De Hollanders lagen Lodewijk de XIV al een poosje dwars. Waren ze eerst al niet op zijn voorstel ingegaan de Spaanse Nederlanden op te delen, toen de Franse koning vervolgens besloot het gebied dan maar met geweld in te nemen staken ze daar opnieuw een stokje voor. Het was van een brutaliteit die Lodewijk bepaald niet zinde. In 1672 besloot hij dan ook tot de aanval over te gaan en kreeg Vauban de taak Maastricht, de poort van Holland, in te nemen.

Maastricht was een prestigeproject. Niet alleen was de stad door zijn strategische ligging van grote militaire waarde, het was vanwege zijn reputatie als supervesting eveneens een enorme uitdaging hem te veroveren. Vauban stond dan ook te popelen om aan de slag te gaan. Hij had net een handleiding geschreven over hoe te handelen tijdens een belegering en nu hij de kans kreeg zijn theorieën in de praktijk te brengen was hij nauwelijks meer te houden. “En?”

“En dus lag binnen twee weken Hollands hoop in duigen en steeg Vaubans faam tot legendarische hoogte.”

Zicht op de okerkleurig huizen van Blaye en terras
Het terras (rechts) vlak voor zijn verovering

Voorbereiding

Na een eerste manoeuvre informeer ik Ech Nie op een buitgemaakt terras over de volgende stap in onze strategie. “Voor een succesvolle aanval, mijn druifje, is het absoluut noodzakelijk te beschikken over de juiste informatie. Het is dus essentieel te achterhalen waar de belangrijkste bastions liggen, of alle lunetten zijn gedekt en hoe dat de ravelijnen lopen. Je kan tenslotte niet voorbereid genoeg zijn.”

“Geen idee waar je het over hebt Ech Wel, maar waarom fluister je?”

“Omdat ik niet wil dat ons draaiboek bekend wordt natuurlijk. Willen we een kans van slagen hebben dan is geheimhouding van het allergrootste belang.”

Vestingwerken van Vauban in Blaye met aan de horizon rivier Gironde
Vestingwerk met aan de horizon de rivier

Protestantisme

In tegenstelling tot de katholieke Fransen waren de meeste Hollanders protestant, of om precies te zijn; calvinisten. Ze stonden (en staan nog steeds) bekend als zuinige lui, harde werkers en ondernemende kooplieden. Wat ze echter tot ergernis van Lodewijk de XIV óók waren, was de zegevierende partij in de Hollandse oorlog. Want hoewel Vauban de confrontatie in Maastricht had weten te winnen, het waren uiteindelijk wél de Fransen die de nederlaag leden. Ze moesten zich terugtrekken uit de Zeven Provinciën en werden tijdens de daarop volgende vredesbesprekingen eveneens gedwongen de zwaar bevochten Maasstad te retourneren.

Het was allemaal tegen het zere been van Lodewijk. Thuis in Versailles (waar de vorst nog wel zo trots de inname van Maastricht op het plafond van zijn spiegelzaal had laten schilderen) zon de koning op wraak. Als die stomme calvinisten hem dan niet zijn plekje aan de Rijn gunden dan hoefde hij toch zeker ook niet langer hun godsdienst te tolereren? De katholieke leer was de Franse staatsgodsdienst en aangezien hij de staat was bepaalde hij, middels het zogenaamde edict van Fontainebleau, dat protestanten voortaan waren verboden.

Zicht van bovenaf op de vestingwerken van Vauban in Blaye
Zicht van bovenaf op de vestingwerken

Gesticht

Ech Nie was maar niet verder ingegaan op mijn laatste opmerking maar als ze me een poosje druk in de weer ziet met touwen en een geodriehoek kan ze haar nieuwsgierigheid toch niet onderdrukken. “Ga je me nog vertellen waar deze onzin allemaal voor is Ech Wel, of moet ik maar gelijk een ambulance bellen?”

“Het attaqueren van een vesting is een hachelijke onderneming Ech Nie. Ik volg gewoon Vaubans aanbevelingen en zet de lijntjes uit voor de aan te leggen loopgraven. De zigzagvorm is bedoeld om zo min mogelijk last te hebben vijandelijk vuur en de verbindingsstukken zijn handig voor de opslag van munitie en geschut.”

“Jaja, je vindt het verder toch niet erg als ik even het gesticht bel hè?”

Poortgebouw van de vesting van Vauban in Blaye
Poortgebouw

Bordeaux

Om het koninklijk bevel af te dwingen kreeg het leger opdracht de ketterij van de Hugenoten volledig uit te roeien. De Rijn mochten ze dit keer even laten voor wat die was, als ze dan maar wel alle afvalligen terugbrachten in de schoot van het ware geloof. Gebrand op succes, en zoals goede zendelingen betaamt, drongen de gelaarsde missionarissen daarop de protestante huizen binnen en bekeerden met grof geweld een ieder die het waagde gereformeerd te zijn. Wie niet wilde luisteren kon de rest van zijn leven gaan roeien op de galeien of wegkwijnen in klooster of gevang. Te midden van al dit tumult kreeg Vauban de schone taak om ook het opstandige Bordeaux aan banden te leggen.

Bordeaux was volgens Parijs altijd al een moeilijke stad geweest. Het protestantisme had er een grote schare fans en bovendien heerste er een zekere mate van sympathie jegens de Engelsen en de Hollanders. De Engelse gezindheid had te maken met de lange tijd die de Britten over Bordeaux hadden geheerst en de Republikeinse genegenheid vond zijn oorsprong in het feit dat Hollandse watermeesters de moerassen in de omgeving hadden drooggelegd. Daarnaast was de economie van de havenstad voor een belangrijk deel afhankelijk van de handelsschepen van beide naties. Toen de Zonnekoning dan ook met zijn nieuwe godsdienstbeleid op de proppen kwam leken problemen met de Bordelezen hem slechts een queestie van tijd.

Brug over droge gracht in vesting van Blaye
Het bruggenhoofd was snel veroverd

Bombardement

Terwijl Ech Nie inmiddels ernstige bedenkingen heeft omtrent mijn geestelijke gesteldheid ga ik onverdroten door met de voorbereidingen van het offensief. Omdat het mij helaas ontbreekt aan een degelijke artilleriebatterij improviseer ik noodgedwongen en bestook de vesting onvermoeibaar met handenvol pinda’s uit een voorgeschoteld schaaltje. “Ech Wel, kan je alstublieft ophouden met dat kinderachtige gedrag, wat moeten de mensen hier wel niet denken?”

“Ik maak een bestorming van de buitenwerken mogelijk Ech Nie, zou je me dus even met rust willen laten.”

Oud kanon in vestingwerk van Vauban
Het geschut werd moeiteloos gebruikt tegen vluchtende protestanten

Vluchtelingen

Lodewijk had zijn protestante onderdanen verboden te emigreren maar vanwege de katholieke terreur probeerden grote aantallen Hugenoten niettemin het land te verlaten. Bordeaux was daarbij populair omdat het met zijn zeehaven en goede buitenlandse connecties een ideale springplank naar de vrijheid leek. Helaas hadden de vluchtelingen geen rekening gehouden met de door Vauban nieuw opgeleverde fortificaties. Tot ontsteltenis van velen bleken de verdedigers van de vesting er namelijk geen enkele moeite mee te hebben om het aanwezige geschut ook in te zetten tegen boten vol vluchtende protestanten. Ontsnappen was er niet bij want Vauban had, deskundig als die was, er voor gezorgd dat hun kogels met gemak de gehele breedte van de rivier konden bestrijken.

In weerwil van bovenstaande wisten honderdduizenden Hugenoten, met medeneming van grote hoeveelheden kennis en kapitaal, uiteindelijk toch een veilig heenkomen te vinden. Het betekende voor Frankrijk een enorm economisch verlies maar desondanks werd de fikse aderlating gevierd als een overwinning. Eindelijk hadden ze weer een volledig katholiek land en dat vond men toch het belangrijkste. Toen echter de allerchristelijkste koning opnieuw een oorlog begon (Lodewijk kon het idee van de Rijn als staatsgrens maar niet loslaten en richtte nu zijn pijlen op Straatsburg en omgeving) ondervonden ze toch wat pijnlijke consequenties van hun draconische politiek. Niet alleen bleken hun oude landgenoten zich veelal rond de Rijn te hebben gevestigd (zij wel!) maar met de invasie van hun buurlanden moesten ze nog tegen ze vechten ook!

Hoogdingang vesting Vauban in Blaye

Overwonnen

Waarschijnlijk murw gebeukt door mijn langdurige bombardement slaag ik er na een eerste korte bestorming al gauw in een bruggenhoofd te vormen. Ik consolideer onmiddellijk mijn positie, verijdel elke poging tot herovering en stoot vervolgens via de droge gracht door naar de hoofdwal van de vesting. Als even later ook Ech Nie de stelling weet te bereiken wacht ik geduldig tot ze ontploft van woede en gebruik daarna de bres die haar explosie achterlaat om ook het laatste verzet te breken. “Is het fortverdomme nou klaar met die flauwekul?!”, briest ze razend. “Stop met dat achterlijke gedoe!”

“Ja maar…”

“Nee niks! Ben jij besodemieterd, ik schaam me dood!”

“Tsjongejonge, het is ook nooit goed.”

“Nee inderdaad. En nou heel gauw de auto halen want anders krijg je pas echt oorlog!” Ik vraag me af wie haar ineens tot generaal heeft gepromoveerd maar blaas toch maar de aftocht. Bevel is bevel, tenslotte. Ech Wel!”


In totaal zijn 12 vestingwerken van Vauban tot werelderfgoed verklaard. Heb jij er wel eens één gezien, bestormd of verloren? Laat het ons weten in de comments hieronder, we horen het graag!

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

%d bloggers liken dit: