Vol verwachting naar Trogir

“Zucht, puf, kreun.” Meer als dat wist Ech Nie niet uit te brengen. “Ja schat, ik begrijp dat het na acht maanden zwangerschap allemaal wat zwaarder wordt, maar vroeger stond er in Trogir een heiligdom dat aan de vruchtbaarheidsgodin Hera was gewijd; die kunnen we toch onmogelijk laten schieten?”

“Nou volgens mij hebben we de goden in Samos en Efeze wel genoeg eer bewezen…”

“Maar het kan natuurlijk altijd beter Ech Nie! En jij wilt toch zeker ook alleen het beste voor ons kind?”

“(…)”

“Precies, dat dacht ik al! Instappen dus.”

Links op de schildering staat Kairos zorgvuldig het juiste moment af te wegen 

Kairos

Eenmaal in de auto liet ik het uiteraard niet na om Ech Nie nog eens de noodzaak van ons bezoek te benadrukken. “Als de mogelijkheid zich voordoet moet je hem benutten, schat. Dat wisten zelfs de oude Grieken al. Wat dat betreft is het ook wel aardig dat we nu naar Trogir onderweg zijn. Daar vereerden ze namelijk, naast Hera, ook de god van het geschikte moment, Kairos genaamd. De inwoners stelden hem voor als een gespierde jongeman, die sneller was dan de wind en die op zijn voorhoofd een lange pluk met haar droeg. Indien je kans zag zijn lok in het voorbijgaan te vatten, dan zou Kairos je met roem of succes overlaadden; liet je hem echter lopen, dan vervloog je momentum en moest je maar afwachten of je ooit nog een nieuwe kans zou krijgen.”

“Je schept nogal hoge verwachtingen, Ech Wel.”

“Trogir is dan ook werelderfgoed Ech Nie.”

Karakteristieke huizen in Trogir

Klassiek Trogir

Trogir is mediterrane geschiedenis in een notendop. Vanaf haar stichting, ongeveer 2300 jaar geleden, hebben zo’n beetje alle beroemde volken dit kleine eiland een keer aangedaan. Zo werd ze gesticht door Griekse kolonisten, maakte ze onderdeel uit van het Romeinse Rijk, was ze twistappel tussen Byzantijnen en Ottomanen en viel ze uiteindelijk in handen van het machtige Venetië. Haar naam ontleende ze van een aantal geiten (Tragos) op een berg (Oros) waarvan de oude Grieken blijkbaar zo onder de indruk waren dat ze hun nieuwe stad Tragurion (Geitenberg) doopten. Later, met de komst van de Kroaten, werd dit verbasterd tot Trogir.

Ondanks Trogirs roemruchte verleden is er nauwelijks nog een klassiek overblijfsel in de stad te vinden. “Nou ja, of het moeten Cardo en Decumanus zijn natuurlijk. Die liggen er nog wel.”

“Wie z’n moeder?”

“Cardo en Decumanus, oftewel, de twee hoofdstraten van de stad. De Klassieken bouwden hun steden volgens een vast patroon en daarbij vormde Cardo de hoofdstraat die van noord naar zuid liep, en was Decumanus de straat die er haaks op stond. Daar waar de twee straten elkaar kruisten plantte men het forum.”

“En waar is de tempel van Hera dan? Je weet wel, dat ding dat we ech nie konden laten schieten?”

“Die is niet meer. Tijdens een aanval op de stad werd het heiligdom door moslims vernietigd. Dat die überhaupt bestaan heeft weten we alleen omdat men in de vorige eeuw onder de huidige kathedraal een altaar vond.”

“Zucht, puf, kreun!”

standbeeld van de Heilig Laurentius met op de achtergrond de klokkentoren van de kathedraal van Trogir
Laurentius met op de achtergrond zijn kathedraal

De kathedraal van Laurentius

Daar de tempel van Hera niet meer te bezichtigen was, richtte ik onze aandacht op haar plaatsvervanger; de kathedraal van de Heilige Laurentius. Hoewel het godshuis aan Laurentius is gewijd (een martelaar van het christelijke geloof die volgens de overlevering op een grill werd doodgeroosterd) kent iedereen in Trogir het godshuis als de kerk van de Heilige Johannes. Niet zo gek, want Johannes was de eerste bisschop van Trogir en mocht als beschermheilige van de stad voor eeuwig rusten in de mooiste kapel van de kathedraal. “Jammer genoeg kunnen we ook die nu niet aanschouwen (de kerkdeuren waren gesloten) maar dat geeft mij mooi de gelegenheid je te wijzen op de schoonheid van de hoofdingang.”

“Zucht, puf, kreun.”

“Links en rechts van de poort zie je twee leeuwen die symbool staan voor de macht en kracht van de kerk. Op hun rug dragen ze beide een mens; de persoon links stelt Eva voor, de rechter haar vriend Adam. Joden en moslims torsen (als zinnebeeld van hun minderwaardigheid) de achterliggende pilaren, en op de zuilen zelf staan Heiligen en jaargetijden afgebeeld. Links onderin staat bijvoorbeeld een mannetje die wijnranken aan het snoeien is; voor de gelovigen was dit een duidelijke verwijzing naar de maand maart en de aankondiging van een nieuw jaar.”

De hoofdentree van de kathedraal. Links Eva en rechts Adam

Nieuw jaar, nieuw leven

“Een nieuw jaar in maart?”, kreunde Ech Nie vermoeid.

“Ja, de Kerk hield er toendertijd een wat andere jaartelling op na. God had de komst van Zijn zoon op 25 maart aangekondigd en daarom gold maart als het begin van een nieuwe periode. Of voor een nieuw leven, zoals je wil…”

“Een nieuw leven?”, pufte Ech Nie, en wreef wat over haar moederschoot.

“Ja, toepasselijk hè? En zoals ik je in de Wachau-vallei al vertelde; wijnranken hebben een hele speciale betekenis in het christendom. In de Bijbel wordt zelfs gezegd dat de Heer een wijnboer is, Jezus de wijnstok en wij de ranken. Omdat de Wijnboer zijn snoeiwerk verricht teneinde meer en betere vruchten te kweken, symboliseert deze handeling dat de Heer aan het begin van elk vroom leven staat.”

Detail van de beeldengroep op de kathedraal van Trogir, onderin staat het mannetje dat de wijnranken snoeit

Venetiërs

Als je de kans krijgt moet je hem pakken. Dus toen we ons, na de bezichtiging van het domportaal, op het terras van het voormalige forum nestelden, haastte Ech Nie zich naar het toilet (“Je kind drukt op mijn blaas Ech Wel!”) en bestelde ik een halve liter gerstenat. (Proost Kairos!) Nadat vrouwlief zich weer aan mijn zijde bevond, weidde ik nog wat verder uit over de bezienswaardigheden rond het plein. “Zoals ik dus al zei waren het op een gegeven moment de Venetianen die hier de scepter gingen zwaaien. Zij bleven vier eeuwen aan de macht en in die tijd zaten ze bepaald niet stil. Kijk bijvoorbeeld maar eens naar de 47 meter hoge klokkentoren van de kathedraal, het Cipikopaleis er tegenover of de loggia aan de andere kant. Het zijn allemaal schoolvoorbeelden van de Venetiaanse gotiek.”

Terras op het stadsplein. Op de achtergrond de loggia en de klokkentoren ter ere van de heilige Sebastiaan

Meesterwerk

“Het Cipikopaleis? Je bedoelt dat huis met die Oosterse ramen?”

“Nou laat ze dat maar niet horen, Ech Nie! Als de Cipiko’s ergens een hekel aan hadden dan waren het die muzelmannen uit het oosten wel. De moslims waren in die tijd druk bezig met het veroveren van de Balkan en met hun expansiedrift dreigden ze ook Trogir onder de voet te lopen. Om zich tegen deze islamitische agressie te kunnen weren zochten de Cipiko’s hun heil vooral in de zaligheid van het katholieke geloof. De hoop was dat ze op die manier Jezus zo ver konden krijgen om ook hen verlossing te schenken. Uiteraard verwachtte Hij in ruil daarvoor wel de juiste hoeveelheid devotie en daarom werden kosten noch moeite gespaard om die aan de Heer te betonen. Het fraaiste voorbeeld daarvan vormt de kapel van de Heilige Johannes, maar omdat die zich nu even niet bezichtigen laat zal ik je eerst even onderwijzen in het beeldhouwwerk van de loggia achter ons.”

“Zucht, puf, kreun”

De “oosterse ramen” van het Cipikopaleis

Loggia

“Behalve dat de overdekte zuilengalerij een ontmoetingsplaats was voor de inwoners van Trogir deed de loggia ook dienst als openbare rechtbank. De beeldengroep aan de muur is dan ook een vorm van Gerechtigheid. Te zien zijn Vrouwe Justitia en de twee Heiligen van de stad; Johannes (die een maquette van de stad vasthoudt) en Laurentius (met de grill waarop die werd geroosterd). Op de lege plek bevond zich vroeger een gevleugelde leeuw, maar omdat die symbool stond voor de Venetiaanse overheersing werd hij in 1932 verwijderd. In die tijd waren er namelijk nogal wat spanningen tussen de Italianen en Kroaten (Mussolini, de Italiaanse dictator van die periode, had zijn begerige oog op Trogir laten vallen) en daarom wilden sommige inwoners niet langer aan het Italiaanse verleden herinnerd worden. Het ruiterbeeld op de lange achtergevel was ter nagedachtenis van een bisschop die moedig maar vergeefs tegen de oprukkende Ottomanen had gevochten.”

“Zucht, puf, kreun.”

Beeldengroep in de loggia met Vrouwe Justitia en de twee heiligen van de stad

Gezellig

Trogir is maar klein. Het meet slechts 500 x 250 meter. Dus toen ik Ech Nie ook de laatste twee gebouwen aan het plein had beschreven (“De één is een klokkentoren ter ere van de Heilige Sebastiaan (omdat hij de pest had verdreven) en de andere is het stadhuis”) hoefde ze nog maar een klein stukje te lopen voordat ze weer ergens uitgeteld op een terras kon gaan zitten. “Zo, en nou verzet ik echt geen poot meer”, verzuchtte ze aldaar, “ik kan niet meer!”

“We hebben nauwelijks een kilometer gewandeld, Ech Nie…”

“Nou het voelt alsof ik een marathon heb gelopen. Ik ben bekaf.”

Omdat vrouwlief vervolgens categorisch weigerde ook nog maar enigszins mee te werken, liet ik haar moederziel alleen en flaneerde zelf de boulevard op een neer. Na echter snel wat plaatjes voor het nageslacht te hebben geschoten, keerde ik allengs terug op mijn schreden en schoof gezellig aan bij Ech Nie. “Zucht, puf, kreun.”

“Meer komt er ook ech nie uit hè, vandaag?”

“Ik hoop het niet schat…”

Venetiaans verdedigingswerk aan de boulevard van Trogir

De kapel van de Heilige Johannes

De bedoeling was om na dit enerverende onderhoud weer op huis aan te gaan, maar toen ik zag dat de kathedraal inmiddels voor het publiek geopend was, kon ik niet anders dan haar andermaal op een terras te dumpen. “Rust jij nog maar even lekker uit, schat, van alle inspanning, dan kijk ik wel effe of ik nog iets van Hera terug kan vinden. Je weet tenslotte maar nooit……”

“Zucht, puf, kreun.”

In het laatste boek van de Bijbel, de Openbaring van Johannes, beschrijft de auteur hoe het de mensheid zal vergaan als de eindstrijd is gestreden en Jezus op aarde is teruggekeerd. Het is een nogal fantasierijk verhaal waar de kunstenaar bij het vervaardigen van de kapel dankbaar gebruik van maakte. Hij had van Cipiko de opdracht gekregen een waardige rustplaats voor de Heilige Johannes (een naamgenoot van de discipel, dus de link was snel gelegd) te creëren en wist tevens dat het Cipiko’s grootste wens was om Trogir tot een lichtend voorbeeld te maken.

Om aan dat verlangen te voldoen trok de kunstenaar een parallel met de anti-christelijke krachten uit het begin van de jaartelling (de tijd waarin het laatste Bijbelboek werd geschreven en die herinnerde aan de periode dat de christenen gebukt gingen onder barbaarse vervolgingen) en het gevaar dat uitging van de islamitische legers die telkens op de deuren van het 15e eeuwse Trogir klopten.

De kapel van de Heilige Johannes

Apocalyptische symboliek

Volgens het Bijbelboek Openbaring daalt met Jezus’ terugkeer ook een nieuw Jeruzalem uit de hemel neer. Het christendom heeft die passage altijd opgevat als een eenwording van hemel en aarde, van het tijdelijke en het eeuwige. In de kapel van Johannes wordt dit weergegeven door het samenkomen van de onderwereld, het leven en het hiernamaals.

Het ondergrondse wordt uitgebeeld door engelen die vanachter halfgeopende deuren tevoorschijn komen (symboliek voor de overgang tussen leven en dood). Daarboven, in de niches van het bedehuis, bevinden zich de levensgrote beelden van de apostelen. Zij staan voor het leven op aarde. De hemel tenslotte, wordt voorgesteld door een gekroonde Maria, de moeder van Jezus die na haar hemelvaart in het firmament gekroond werd, engelen en de verschijning van Christus. Te midden van deze uitbundige schepping staat de sarcofaag van Johannes. Volgens kenners is het werk kenmerkend voor de periode van de renaissance. Zo predikt het, net als het evangelie, hoop en vertrouwen en toont het daarnaast de zucht naar verlossing en wedergeboorte.

Een voorstelling van de hemel in de kapel van Johannes, Christus verschijnt te midden van engelen

Verlossing

Toen ik me even later weer op het terras naast Ech Nie zetelde, bleek ook zij ondertussen naar verlossing te smachten. “Zucht, puf, kreun.”

“Godskelere Ech Nie, je mag nou wel een keertje ophouden hoor, genoeg is genoeg!”

“Volgens mij is het pas net begonnen, Ech Wel. Ik voel nattigheid!”

“Nattigheid? Weet je het zeker? Het is een stralende dag…”

“Ik had het ook niet over het weer, eikel; ik denk dat mijn vliezen zijn gebroken…”

“Oh neee! Zucht, puf, kreun.”

“Ga jíj nou niet doen of je het zwaar hebt alsjeblieft…”

“Het gaat me meer om het moment Ech Nie, dat lijkt me nou niet bepaald geschikt… Ik heb je toch verteld over Kairos en…”

“Ja, kunnen we het daar misschien even een andere keer over hebben?! Je kind komt eraan!”

“Gaat het nou echt gebeuren dan?”

“Ech Wel!”


Ook wel eens Trogir bezocht? Voldeed het aan je verwachtingen of is het je niet bevallen? Laat het ons weten in de comments hieronder, we horen het graag!

2 Reacties

  1. Mooi gezegd: ‘Trogir is mediterrane geschiedenis in een notendop’.
    Ik hóu van dat soort steden!

    Maar wát een cliff hanger! Ik krijg er kippenvel van!
    Is het daar gebeurd?!!
    Na het breken van míjn vliezen ging het daarna héél snel! Meteen naar het ziekenhuis en binnen 10 minuten nadat we in het ziekenhuis waren had ik een 2e kind, dus ik ben benieuwd naar de afloop van dit verhaal…

    1. Nee het bleek loos alarm. Het betekende echter óók het einde van de vakantie. Ech Nie had geen zin in een Kroatisch ziekenhuis en daarom vertrokken we in allerijl weer terug naar Rotterdam. Daar wachten we nu nog steeds in spanning af…

      Ik denk dat ze er voor zou tekenen als de bevalling net zo verloopt als die van jou!

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

%d bloggers liken dit: