Sprookjesachtige idylle in Bergpark Wilhelmshöhe

Spierwitte Apollotempel tussen weelderig groen in bergpark Wilhelmshöhe

“Er was eens, heel lang geleden, een Duitse prins genaamd Carl. Hij was vermogend en machtig en hij had als grote wens een bergpark te bezitten dat zo fantastisch mooi was dat iedereen, mochten ze het ooit aanschouwen, meteen zou weten wat voor een geweldig man hij wel niet was. ”

“Hee”, vroeg Ech Nie blij verrast “is dit het begin van een echt sprookje?”

We waren al het hele weekend over de sprookjesroute van de gebroeders Grimm aan het toeren en naderden nu eindelijk onze eindbestemming Kassel. De stad vormt de hoofdplaats van het hele traject maar ziet er als gevolg van de Tweede Wereldoorlog verder allesbehalve sprookjesachtig uit. Omdat het echter wél de locatie was waar de heren Grimm hun kinderverhalen bundelden hebben ze hier, aan een lange, kaarsrechte laan, het Grimm museum gevestigd. Het ligt aan het begin van een uitzichtloze weg die vanuit de stad helemaal tot aan de toppen van het bergpark Wilhelmshöhe loopt. “Nou ja”, antwoordde ik Ech Nie, “het is eigenlijk meer een mythische vertelling…”

Paarse bloemen en een hommel in bergpark Wilhelshöhe
Paarse bloemen en een hommel heette ons welkom

Inspiratie

“Koning Carl was het als absoluut monarch gewend dat er naar hem werd geluisterd. Zijn wil was wet en dat leek hem ook niet meer dan logisch. Bovendien vond hij dat de natuur net zo goed zijn ondergeschikte was. Het milieu moest zich schikken naar zijn ideaal (een mythisch landschap vol van weelderig groen, klaterend water en antieke kunst) en hij was vastbesloten dat in zijn nieuwe bergpark te realiseren. Om inspiratie op te doen voor zijn ambitieuze plannen toog hij naar Italië en verdiepte zich aldaar in de schoonheid van de klassieken. Hij bezocht er zoveel mogelijk kunstwerken en ontmoette in die hoedanigheid ook Hercules Farnese voor de eerste keer.”

Tuinarchitectuur in bergpark Wilhelmshöhe
Tuinarchitectuur

Werelderfgoed

Ech Nie was normaal gesproken niet zo van mijn historische uiteenzettingen maar voor deze ene keer wilde ze wel een uitzondering maken. Het weekendje weg was tenslotte haar idee geweest en daarom had ze zich voorgenomen nu eens een keer niet al teveel te klagen. Ze wilde het gezellig houden en dus had ze op de eerste dag, toen we tussen de werelderfgoederen van Corvey en Fagus stiefelden, keurig netjes haar mond gehouden. (Ja, Ech Nie, ik weet het, Corvey en Fagus behoren niet tot de meest spannende sites op de lijst maar ja, daar kan ik ook niks aan doen. We zijn nou eenmaal met een queeste bezig en dan worden er ook wel eens offers gevraagd. Het zij zo!)

Nu we dan bij het derde werelderfgoed in twee dagen waren aangekomen (In tegenstelling tot het werelderfgoedcomité van 2 weken geleden wist vrouwlief mij wél te trakteren op 3 Unesco-monumenten) wilde ze haar grote held verrassen met een extra geste…

Hercules in bergpark Wilhelmshöhe
Hercules toont zijn kwaliteiten

Hercules

“Wie?”

Hercules Farnese, Ech Nie. Dat is een beeld van de mythische held Hercules en een van de bekendste sculpturen uit de oudheid.”

“Oh”

“Ja. De Romeinse halfgod wordt hierbij voorgesteld als een gespierd man, naakt, licht voorover gebogen en half leunend op zijn knots en leeuwenvel. Zijn gezicht is bebaard, zijn haren gekruld en zijn gedachten vermoedelijk bij de 12 zojuist volbrachte werken. Het standbeeld sierde ooit het antieke badhuis van Caracalla en werd in 1546 tussen de overblijfselen van het gebouw gevonden. Omdat het vrij snel daarna in het bezit kwam van kardinaal en kunstliefhebber Farnese wordt het sindsdien zo genoemd.”

Weelderig groen en klaterende watervan in bergpark Wilhelmshöhe
Weelderig groen en klaterend water

Champagne

Het was een zonovergoten dag, daar in Wilhelmshöhe, en dat leek precies te passen in Ech Nie’s weldoordachte plannen. De schat had voor de gelegenheid een fles champagne meegenomen, en het was haar idee die op een stil maar romantisch plekje in het bergpark soldaat te maken. Zo konden we de trilogie beklinken en tevens onze liefde voor elkaar betuigen.

Hoewel ik zeker niet onwelwillend tegenover dit voorstel stond wees ik haar er fijntjes op dat er weliswaar voldoende groen was om ons op neer te vleien, maar dat het onberispelijk uitziende gazon er totaal verlaten bij lag. “En dat is heus niet omdat niemand er op wil liggen, Ech Nie. Dat is omdat de Duitsers er niet van gediend zijn dat een paar stomme Hollanders hier een beetje buiten de gebaande paden gaan treden. Drinken doen ze graag, die moffen, maar natuurlijk niet midden in de zichtas.” Omdat Ech Nie er meteen een beetje een beteuterd gezicht bij trok nam ik haar kordaat bij de hand en sleepte haar de lanen in…

Zichtas vanaf paleis richting Hercules
Zichtas vanaf paleis richting Hercules

Parallellen

“Carl was meteen bij het zien van de figuur Hercules diep onder de indruk geweest. Dit was de man, zo wist hij, die het als enige sterveling tot god had geschopt. De koene strijder die het onmogelijke voor elkaar had gekregen, die 12 loodzware opdrachten had weten te voltooien en die door zijn onmetelijke kracht, moed en verstand alom werd geloofd en aanbeden. Eigenlijk precies zoals hij zelf was, vond Carl, en toen hij was teruggekeerd uit Italië begon hij zich steeds meer met zijn grote voorbeeld te identificeren. Hij zag parallellen tussen Hercules en hemzelf en begreep dat zijn bergpark niet compleet zou zijn als de zoon van Zeus hem niet zou domineren.”

Verbeten

“Het is een flinke klim Ech Nie, dus niet gaan lopen mauwen nou. Hoe sneller we lopen des te eerder we er zijn. Denk anders maar gewoon even aan die goede oude Hercules en hoe zwaar hij het vroeger allemaal gehad moet hebben. Dacht je dat die een druppel drinken kon tijdens de uitvoering van zijn werken? Nou ech nie! En trouwens, je weet toch zelf ook wel dat het na gedane arbeid altijd beter rusten is? Heus nog maar een klein stukje en dan zijn we aan de top. Kunnen we daar lekker op de grasmat relaxen en moe maar voldaan proosten op ons geluk.” Ik had gedacht dat deze opbeurende woorden Ech Nie wel weer zouden opvrolijken maar vreemd genoeg zag ik haar tijdens een toegeworpen blik alleen maar verbeten op haar lip bijten.

Geel bosje bloemen in bergpark Wilhelmshöhe
Bloemenpracht in bergpark

Pronkzucht

“Carl had het geluk dat hij leefde in de tijd van de barok. Het was een periode waarin de elite zich vol overtuiging te buiten ging aan een ongebreidelde vorm van zelfverheerlijking en waarin het allemaal niet buitensporig genoeg kon. Pronkzucht was de norm en natuurlijk ging prins Carl daar helemaal in mee. Sterker nog, hij was zo modebewust dat hij een waterwerk voor zijn tuin bestelde dat zo gigantisch groot was dat het bij oplevering zelfs de Romeinse thermen van Caracalla zou verbleken. Nee, Carl had geen last van valse bescheidenheid, zoveel was wel duidelijk, hij meende slechts in al zijn hoogmoed te moeten bewijzen dat hij heerste over mens en natuur. Uiteraard moest een metershoge kopie van Hercules Farnese de kroon op het werk gaan vormen.”

Doorbijten

“Hoe ver is het nog Ech Wel?”, hoorde ik een piepend stemmetje achter me op een gegeven moment vragen. We waren al een tijdje puffend de helling aan het bestijgen en hadden nu blijkbaar het punt bereikt dat Ech Nie zich niet langer kon inhouden. “Niet zover meer meissie. Hercules staat op ongeveer 526 meter hoogte maar de watertrap die ervoor ligt is maar 350 meter lang. Een derde slechts van wat oorspronkelijk de bedoeling was dus dat valt allemaal best mee. Gewoon nog even doorbijten en dan zijn we er zo.”

Slot Wilhelmshöhe met leeuw
Slot Wilhelmshöhe

Barok tuinieren

Kenmerkend voor een baroktuin zijn vooral de grootte, de dieptewerking, de symmetrie, het beeldhouwwerk en de waterpartijen. Planten waren er zuiver voor de leuk, die mochten niet groeien en werden over het algemeen beknot en in vakjes gestopt. In feite kwam elk ontwerp er op neer dat aan beide zijden van een centrale zichtas geometrische vormen de tuin verdeelden en dat het geheel werd afgesloten door een mythologisch figuur in ene pompeuze houding.

“Carl had zich natuurlijk op de hoogte gesteld van het handboek barok tuinieren en stopte werkelijk elk kenmerk van de monumentale stijl in zijn nieuwe bergpark. De eigenlijke bedoeling van prinslief was om over de volle lengte van de zichtas een watertrap aan te leggen en zo een Grote Cascade te creëren die liep van het hoogste punt in het park tot aan het randje van zijn koninklijk paleis.”

Uitzicht over bergpark vanaf Grote Cascade in bergpark Wilhelmshöhe
Uitzicht over het bergpark vanaf de Grote Cascade

Uitzicht

“Tsjongejonge, hoe hoog kan iemand het in zijn bol krijgen zeg.” Ech Nie had nu helemaal haar goede voornemens laten varen en liet haar frustratie over Carl de vrije loop. “Het is toch niet normaal meer zo, wat een debiel, ik sterf van de dorst, waarom nou zo hoog en het kon toch wel wat minder?”

“Barok ging niet om minder schat, dat ging alleen om meer. Maar goed, we zijn er. Kijk eens wat een prachtig uitzicht, dat had je toch niet willen missen zeker?”

“Heel mooi, Ech Wel, maar ik ben doodop. M’n benen willen niet meer en m’n strot lijkt wel de Sahara. Ik zit er echt helemaal doorheen.”

Legendarisch

“Het eindresultaat mocht er wezen. Toen in 1717 Hercules bovenop het waterkasteel had plaatsgenomen kon Carl tevreden opzien naar een bergpark van mythische proporties. Hij had een baroktuin gerealiseerd waar iedereen volgens hem nog wel een puntje aan kon zuigen. Een sage in steen als het ware, die de bezoekers vertelde over de grootsheid van de prins en zijn bijna even kloeke voorganger Hercules. Om een en ander nog wat meer te benadrukken had Carl de strijd tussen de goden en de Giganten uitgekozen als het thema van zijn tuin. In die epische legende was het namelijk Hercules die de goden de overwinning schonk.”

Bouwkranen naast Grote Cascade bergpark Wilhelmshöhe
Bouwkranen ten behoeve van de renovatie van het bergpark

Doorgaan

Tot Ech Nie’s grote verdriet bleek het grasveld rond het achthoekige waterkasteel, de octagon, veranderd in een met hekken afgezette bouwplaats. “Geen champagnepicknick dus”, constateerde ik droogjes. “Ja maar…”

“Nee Ech Nie. Die bouwvakkers dulden hier geen pimpelende pottenkijkers…”

“Maar…”

“Nee, zei ik toch. Die lui zijn werelderfgoed aan het herstellen dus die gaan wij gewoon rustig hun werk laten doen. Het is al erg genoeg dat ze die grillige rotsformaties continu moeten renoveren (ze zijn gemaakt van tufsteen en kunnen – heel handig – niet zo goed tegen water) en dan geeft het geen pas om daarnaast uitgebreid te gaan zitten tanken. Dóór dus maar weer…”

“Maar ik ben moe Ech Wel”, zei Ech Nie lichtelijk wanhopig, “en ik heb zo’n vreselijke dorst.”

“Ja, even wachten nog. We vinden straks echt nog wel een mooi plekkie en dan mag je van mijn part heel die fles leegdrinken. Hij is inmiddels toch bloedheet dus te zuipen zal die niet meer zijn. Had je dat trouwens zelf ook niet even kunnen bedenken voordat je hem in de rugzak stak? Nou loop ik er weer de hele dag mee te sjouwen…”

Dat laatste bleek de druppel.

Waterval in bergpark Wilhelmshöhe
Tranen biggelden

Schuldgevoel

Tranen biggelden over Ech Nie’s wangen toen ze snikte dat ze de fles nog speciaal van tevoren had gekoeld, dat het toch echt allemaal goed bedoeld was en dat ze nog zo d’r best had gedaan om dit uitje tot één groot feest te maken… “Ja eh luister, hoor eens hier…”

“Nee Ech Wel. Luister jij nou eens. Het lijkt wel of je tegenwoordig meer oog hebt voor Unesco dan voor mij. Ik doe alles voor je maar bij jou is het alleen nog maar werelderfgoed wat de klok slaat…”

Ahum…

Kregen we dat weer. Ging ze mij een beetje een schuldgevoel aanpraten omdat zij niet kon leven met de harde werkelijkheid. Geouwehoer ook altijd. Om het allemaal toch een beetje draaglijk voor haar te maken nam ik Ech Nie mee naar de lokale Biergarten en bestelde uit arren moede maar twee bier. Carlsberg, uiteraard. Maar daar had ze om de een of andere reden geen zin in…

Witbier
Met romantiek in het vooruitzicht kreeg Ech Nie spontaan weer goede lust

Heerlijke plek

“Luister mop”, zei ik vanachter m’n halve liter witbier (die haar goedkeuring wel kon dragen), “zo meteen verandert dit bergpark in een waar sprookje dus zou je nou alsjeblieft willen ophouden met die aanstellerij. Ook aan Carls bewind kwam namelijk een eind en toen het met hem eenmaal bergafwaarts was gegaan veranderden ook de opvattingen over tuinarchitectuur.

De Romantiek deed zijn intrede en niet langer diende het landschap alleen een trots prinsgemaal maar was het veeleer de bedoeling een lieflijk oord te scheppen waar het aangenaam toeven was. Men wilde niet langer een gekortwiekte natuur die er slechts was ter meerdere eer en glorie van de eigenaar, nee, men verlangde voortaan naar een paradijselijke Hof van Eden, een heerlijke plek waar geliefden elkaar konden ontmoeten en waar zwelgen in hartstocht tot het summum van genot was verheven.” Ech Nie kreeg spontaan weer goede lust. “Och, wat zou dat heerlijk zijn”, verzuchtte ze.

Faun blaast op zijn hoorn in bergpark Wilhelmhöhe
De faun kondigt de komst van het water aan

Spektakel

Om 14.30 uur bazuinden de centaur en de faun hun hoorns en lieten ze alle bezoekers van het bergpark weten dat het spektakel ging beginnen. Het water kwam de trap af dalen en liep via de Neptunesgrot het romantische gedeelte van het park binnen. Tot groot genoegen van Ech Nie kon ik nu wel zeggen. Als een dartel meisje huppelde ze achter het sprankelende vocht aan en keek glimlachend toe hoe het eerst de Steinhöfer waterval overspoelde, en zich vervolgens, kalm kabbelend, naar de volgende hindernis begaf.

Water daalt onder grote belangstelling de trap afbergpark Wilhelmhöhe
Water daalt onder grote belangstelling de trap af

Romantiek

De geometrische vormen, nog zo populair in de barok, konden tijdens de Romantiek maar op weinig mededogen rekenen. De natuur was er niet om te kneden of om aan regels te houden, zo wist men nu, maar moest juist vrij zijn en ongerept. Een tuin werd voortaan geacht emoties op te roepen, bescherming te bieden en mysterieus te zijn. Romantici wilden terug naar het gevoel. Zij hunkerden naar een plaats waar ze zich konden verliezen in melancholie, mystiek en een nostalgisch verleden, en keerden zich af van de strakke symmetrie die de baroktuin nog zo had gekenmerkt.

Duivelsbrug

Kronkelende paden tussen rotspartijen en stroomversnellingen leidden ons daarna naar Duivelsbrug en Hellemeer. Weinig romantisch zou men misschien op het eerste gezicht zeggen, maar niets is minder waar. Romantici waren namelijk meestal ontevreden lui die het liefst vluchtten in een onbereikbare fantasiewereld. Ze waren bang voor de realiteit van alledag en zagen met hun vreemde fascinatie voor de dood het einde eerder als een bevrijding dan als een macaber afscheid van een mooi bestaan. Het was dan ook niet verwonderlijk, zo legde ik Ech Nie uit, dat bovenstaande onderdelen ons uiteindelijk brachten bij de grot van Pluto, de Romeinse god van de onderwereld.

Rotspartijen en stroomversnellingen in bergpark Wilhelmshöhe
Rotspartijen en stroomversnellingen

Sensatie

Wat de barok en Romantiek wel met elkaar gemeen hadden was de belangstelling voor sagen en legendes. Vooral de heroïek in de oude verhalen kon rekenen op romantische bijval. Middeleeuwse ridders waren populair en ook mythologische figuren werden gezien als edele heren die streden voor een nobele zaak. Het was dan ook in deze periode dat het bergpark werd opgeluisterd met antieke tempels, een gotische ridderburcht en een grandioos Romeins aquaduct. Vol ontzag stonden we er naar te kijken en zagen hoe ook bij laatstgenoemde het water kletterend naar beneden stortte en het park van een zinnenprikkelende sensatie voorzag.

Romeins aquaduct in bergpark Wilhelmshöhe
Romeins aquaduct in bergpark

Geweldig

De ontberingen van eerder op de dag was Ech Nie ondertussen allang weer vergeten. Ze was door de fabelachtige schoonheid van het bergpark betoverd geweest en zei zelfs zich even bevrijd te hebben gevoeld van alle kommer en kwel die haar altijd maar achtervolgen. Arm in arm liepen we inmiddels, en toen we aankwamen bij de geiserachtige, 52 meter hoog spuitende fontein die zich aan het einde van het sprookjesbos bevond, had ze nog slechts een magische wens; een champagnetoost op het leven. “Ja, die drank is toch nog steeds bloedheet joh, dooie”, bracht ik haar met een klap terug in de realiteit. “O ja”, zei ze beduusd. “Maar goed”, opperde ik een oplossing, “we kunnen natuurlijk altijd even naar het hotel gaan, daar de champagne koud zetten, ergens romantisch gaan dineren en dan tot in de kleine uurtjes de godendrank alsnog zijn werk laten doen…”

“Hercules, jij weet ook altijd raad. Wat een geweldig goed idee!”

En zo kwam gelukkig alles toch nog op zijn pootjes terecht. Ech Wel had wederom een werk voltooid (nog maar 934 te gaan), Ech Nie kon zich gaan bezatten en beiden leefden nog lang en gelukkig. Ech Wel!


NB: Alleen op zon-, woens-, en feestdagen zet men de sluizen open en vallen de waterwerken in ongeveer anderhalf uur te bezichtigen. Meer informatie is te vinden op deze officiële website.

Vragen, opmerkingen of net als Ech Nie een drankprobleem? Laat het ons weten in de comments hieronder. We horen het graag!

 

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

%d bloggers liken dit: