De Fagusfabriek is gewoon hartstikke bijzonder

Fagusfabriek

Weinig opsmuk, rechte lijnen, glas, staal en baksteen, op het eerste gezicht is de Fagusfabriek weinig bijzonder. Gewoon een gebouw zoals er zovelen zijn. Toch waren het juist deze eigenschappen die Unesco deed besluiten het pand op zijn honderdste verjaardag te verblijden met de status werelderfgoed. Ech Nie begrijpt er zoals gewoonlijk helemaal niks van. “Wat is er nou bijzonder aan gewoon?”

“Omdat dit bij oplevering juist bijzonder ongewoon was, Ech Nie. Sterker nog, anno 1911 was dit een regelrechte sensatie!”

Entree Fagusfabriek
Ingang

Streng en strak

Eind 19e, begin 20e eeuw was de Jugendstil in de mode. Architecten lieten zich inspireren door de gratie van de natuur en de sierlijke zwierigheid van bloemen en planten. Het was een frivole tijd, vol optimisme, welvaart en kunst; vrouwelijke vormen speelden een hoofdrol en slingerlijnen weelden tierig. “Waar dan?”, vraagt Ech Nie, “want ik kan ze niet ontdekken.”

“Nee, die zijn hier ook niet. Walter Gropius moest namelijk helemaal niets hebben van al die bandeloze vrolijkheid. Hij was de architect van de Fagusfabriek en was als echte Duitser volkomen wars van al dat speelse gedoe. Volgens zijn opvattingen verhulde decoratie slechts de schoonheid van het ontwerp en moest alles gewoon streng en strak zijn.”

“Ach so…”

Putdeksel met afbeelding van Fagusfabriek
Schoonheid zit hem behalve in de rechte lijnen natuurlijk ook in de details

Mannelijk

“Echte pracht school wat Walter betrof gewoon in de geometrie van het vlak. In rechte lijnen, licht en functionaliteit. De bedoeling van een gebouw was om gezien te worden, zo redeneerde hij, en dan moest je die natuurlijk niet gaan zitten te verbergen achter een façade van allemaal blije tierelantijntjes. Dat leidde alleen maar af. Daarom oogt de Fagusfabriek dus als een echt mannenbouwwerk. Recht voor zijn raap, eerlijk en zonder make-up.”

Verschillende facades van de Fagusfabriek
Een mannenbouwwerk

Vaag

“Ook vandaag de dag is de Fagusfabriek trouwens nog altijd in bedrijf. Men maakt er schoenleesten.”

“Schoenleesten?”

“Ja, oftewel houten vormen die men gebruikt bij de vervaardiging van schoenen. Leesten zijn een soort mal waarover het leer van de schoen wordt getrokken en waardoor het model verkregen wordt. Uiteraard was het hout wat men voor de vervaardiging gebruikte afkomstig van de beuk (Duitsers en beuken zijn namelijk onlosmakelijk met elkaar verbonden) en daar is dan ook de naam van de fabriek van afgeleid. Fagus is het Latijnse woord voor beuk.”

“Pfff, wat een vaag gedoe… En dat is het? Dat is waarom dit gebouw tot werelderfgoed is verklaard?”

De beroemde glazen wand van de Fagusfabriek
Glazen wand

Glazen wand

“Nou ja dat, en de glazen wand natuurlijk.”

“De glazen wand?”

“Ja de glazen wand ja. Of het raamwerk zo je wilt. Heel innovatief hoor. Daar was Walter echt de eerste mee. Je moet je namelijk bedenken dat in die tijd arbeidsomstandigheden er totaal niet toe deden. Fabrieken waren niet veel meer dan donkere holen en daar moest je verder niet over zeuren maar gewoon in zwoegen.”

“Uiteraard. De onderneming was er niet voor jouw plezier, die was er voor de baas z’n centen.”

“Exact! Tot men ontdekte dat er nóg meer geld verdiend kon worden als men zorgde voor een gezonde werkomgeving. Dan werd er namelijk harder gewerkt, daalde het verzuim en steeg de productie. Machtig interessant natuurlijk!”

“Zeker…”

“En dat is dus wat de grootse Gropius onderscheidde van de rest. Hij begreep dat. Walter had nagedacht over dit soort dingen, zag de ruimte voor verbetering en schiep uiteindelijk het licht in de duisternis. Letterlijk. Want met deze meesterlijke glazen wand ontketende hij een ware revolutie.”

“Jaja…”

Een hoek van de Fagusfabriek waarin geen kolom te bekennen is
Geniale hoeken

Gewoon?

“Vooral de hoeken waren een geniale vondst.”

“De hoeken?”

“Ja. Kijk jij ziet natuurlijk alleen maar een paar ramen, dat snap ik wel, maar als je nou even wat meer aandacht besteedde aan al dit moois dan zou je zien dat het glas doorloopt. Dat er geen kolommen zijn om de boel te dragen en dat de ramen als het ware aan het gebouw hangen. Dat lijkt nu misschien heel gewoon maar was honderd jaar geleden toch echt van een ongekende vooruitstrevendheid. Je zou zelfs kunnen zeggen dat in deze hoek de moderne tijd begon!”

“…”

“Toch?”

“Weet je Ech Wel, het lijkt niet gewoon, het ís gewoon. Doodgewoon. Ik snap ech nie waarom dit fabriekje nou zo nodig werelderfgoed moest worden. Schoenmaker blijf bij je leest zou ik haast willen zeggen.”

“Ja GVD Ech Nie, luister je eigenlijk wel als ik je wat vertel? Dit is helemaal niet doodgewoon, dit is juist hartstikke bijzonder! Búitengewoon, zou je zelfs wel kunnen stellen. De Fagusfabriek was zo’n succes dat zijn design overal in de wereld navolging kreeg. Voor moderne bouwmeesters was voortaan glas en licht onontbeerlijk en gingen strakke lijnen de basis van elk ontwerp vormen. Gewoon hartstikke bijzonder dus, die Fagusfabriek. Ech Wel!”


Iets aan te merken op de genialiteit van de grootse Gropius? Niet overtuigd van de  waarde van dit werelderfgoed? Geen idee wat bijzonder is? Laat het ons weten in de comments hieronder.

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

%d bloggers liken dit: